Home > Obóz i muzyka

stalag


W czasie II Wojny Światowej władze hitlerowskie stworzyły na terenie Görlitz po stronie obecnego Zgorzelca Międzynarodowy Obóz Jeńców Wojennych Stalag VIII A. Szacuje się, że w przez obóz przewinęło się ponad 120 tys. jeńców. Liczba ofiar śmiertelnych przekroczyła 10.000 osób.

Teren dawnego obozu dla jeńców wojennych Stalag VIII A znajduje się obecnie na południowej granicy polskiej części bliźniaczego miasta Zgorzelec-Görlitz. To miejsce, ważne historycznie, w okresie między 1939 a 1945 r. naznaczone zostało cierpieniem i śmiercią. Równowagę dla wydarzeń pełnych niewyobrażalnego cierpienia i śmierci tysięcy jeńców wojennych którzy przeszli przez Stalag VIII A, stworzył francuski kompozytor Olivier Messiaen (1908 – 1992). Właśnie tutaj, w zimie 1940/41, jako jeniec wojenny, ukończył on swój „Kwartet na koniec czasu”, utwór, który w międzyczasie stał się sławny na całym świecie. 15 stycznia 1941 Messiaen wraz z Henrim Akoka, Jeanem de Boulaire i Etiennem Pasquier zaprezentował go po raz pierwszy przed grupą 400 towarzyszy niedoli i strażnikami. W Stalagu VIII A, w sposób znamienny dla tamtych okrutnych czasów, a jednocześnie przewrotny – połączyło się cierpienie i nędza z jedną z najbardziej znanych kompozycji XX wieku „Quatuor pour la Fin du Temps”.

Polscy artyści: Zdzisław Nardelli, Konrad Cebrowski, Czesław Mętrak, Bohdan Samulski, Antoni Śliwiński, Aleksander Łyczewski, Tadeusz Łakomski oraz Jan Świderski, którzy w tym samym czasie przebywali z Messiaenem w obozie, w momencie powstawania kompozycji utrzymywali bardzo bliskie kontakty z muzykiem, sławnym już wtedy we Francji. Takim sposobem Stalag VIII A w Zgorzelcu stał się ważnym dla historii i kultury miejscem, miejscem, w którym przyszłe pokolenia będą mogły zrozumieć , jaką niewidzialną siłę, ale jednocześnie niepokonaną i ponadczasową, posiada muzyka.

Po 1945 r. Olivier Messiaen działając w Paryżu jako artysta i nauczyciel zdecydowanie zdominował i wywarł wpływ na kompozycje i pokolenie kompozytorów. Do jego uczniów należą: Pierre Boulez, Karl-Heinz Stockhausen, Iannis Xenakis i George Benjamin, a „Kwartet na koniec czasu” jest najczęściej granym na świecie utworem minionego stulecia.


StalagVIIIAOrchestra2


W europejskim mieście Zgorzelec-Görlitz, w podobny sposób, jak w Leningradzie, gdzie Dimitrij Schostakowitsch w 1941 r. podczas oblężenia przez faszystowskie wojska rozpoczął pracę nad swoją 7 symfonią i w Terezinie, gdzie komponowali Viktor Ullmann, Pavel Haas i Gedeon Klein do czasu kiedy zostali wysłani na śmierć do Auschwitz – trwoga łączy się z przepełnionym fantazją, nadzieją i kreatywnymi siłami światem twórczego ducha, skrytego w człowieku. Ten splot strachu i uporu ducha twórczego wskazuje na istnienie siły, która pokonała prowadzący do zagłady Europy i Świata faszyzm. W żadnym z w/w miast, tak jak w Zgorzelcu-Görlitz nie da się połączyć w jednym miejscu historii z dziełem epokowym. Tutaj w lipcu 2008 r. podczas międzynarodowego Workcamps młodzież z 7 europejskich krajów oczyściła teren i odkryła fundamenty Baraku Teatralnego 27 B obozu jenieckiego Stalag VIII A, miejsce prapremiery „Kwartetu na koniec czasu” – pod kierownictwem dwóch naukowców, którzy odpowiednio zabezpieczyli i udokumentowali wszelkie znalezione tu przedmioty.



Wydarzeniami historycznymi obejmującymi Stalag VIII A oraz twórczością artystyczną Oliviera Mesiaena interesuje się wielu współczesnych historyków i muzyków świata. Na terenie Ziemi Zgorzeleckiej i miasta Görlitz tematykę podjęło stowarzyszenie MEETINGPOINT MUSIC MESSIAEN e.V. Gorlitz i Fundacja Centrum Wspierania Przedsiębiorczości w Zgorzelcu. W wyniku wspólnych działań zorganizowano szereg koncertów z udziałem wybitnych artystów z całego świata wykonujących dzieło Messiaena.

Podczas wielu spotkań artystów z władzami samorządowymi, Fundacją i Stowarzyszeniem, zrodziła się idea wybudowania w tym miejscu Europejskiego Centrum Edukacyjno–Kulturalnego Zgorzelec–Görlitz MEETINGPOINT MUSIC MESSIAEN, które na styku trzech granic ma stać się miejscem pamięci, nauki i artystycznej przyszłości, miejscem, w którym historycy, artyści, a przede wszystkim młodzież z Europy będzie spotykała się przez cały rok. Centrum to tworzenie kolejnych mostów kultury i europejskiej edukacji, gdzie w profesjonalnych warunkach, będzie pogłębiana wiedza historyczna i umiejętności artystyczne.

Na tej bazie, stworzonej z historii i muzyki powstanie na 14 hektarowym terenie dawnego wojennego obozu jenieckiego, oddanym do dyspozycji przez Gminę Zgorzelec MEETINGPOINT MUSIC MESSIAEN, łączący pamięć i współczesne kreatywne działanie w dziele Europejskiego Centrum Edukacyjno-Kulturalnego Zgorzelec-Görlitz. Osiągnięcie tego celu ma umożliwić budowa dwóch budowli MEETINGPOINT, gdzie spotkają się pamięć i przyszłość. Powstanie twórcze miejsce nauki dla badaczy i artystów, a przede wszystkim dla dzieci i młodzieży z bliźniaczego miasta Zgorzelec-Görlitz. Miejsce otwarte dla trójnarodowościowego regionu i kontynentu, miejsce spotkań ludzi, którzy odkryją drzemiący w tym miejscu potencjał różnorodnych możliwości, tworząc z Domu Pamięci, Baraku Teatralnego i Budynku Spotkań/Kształcenia, Domu Oliviera Messiaena miejsce promieniujące twórczością i kreatywnością na całą Europę.

Pamiątki dotychczas częściowo przechowywane i wystawione w izbie pamięci w Zespole Szkół Zawodowych i Licealnych w Zgorzelcu (stalag8a.blogspot.com/p/izba-pamieci.html) będą należeć wraz z innymi muzealiami i w połączeniu z aktualnymi tematycznymi prezentacjami (w odpowiednio zróżnicowanym, przydatnym również dla celów seminaryjnych zakresie) do Domu Pamięci, gdzie znajdzie miejsce archiwum z nazwiskami, życiorysami i dokumentami jeńców wojennych obozu.

Dawny Stalag VIII A, dzięki swojemu stanowi zachowania może służyć jako przykład miejsca pamięci, ponieważ po 1945 r. nie był w żaden sposób użytkowany, dlatego na MEETINGPOINT MUSIC MESSIAEN spoczywa szczególne zadanie, zachować to miejsce jako szczególne dla wspólnie rozwijającej się od 1989 r. Europy, dla jej pamięci historycznej i utrzymać w pamięci ludzi, którzy w jedyny w swoim rodzaju sposób budują pomyślność, różnorodność i kulturę kontynentu: dzięki temu Europa na nowo odnalazła się na swojej królewskiej drodze (VIA REGIA) – do siebie samej (messiaen.themusicpoint.net).


Film dokumentalny

Poniżej prezentujemy film dokumentalny w reż. Krzysztofa Klimka ze świetnym udziałem zm. prof. Roman Zgłobicki, opowiadającego wydarzenia które miały miejsce na terenie obozu jenieckiego Stalag VIII A.

Część I.

Część II.


Akceptuję
Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Dowiedz się więcej jak je wyłączyć.